Το θαλάσσιο οικοσύστημα της Ελλάδας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους βιότοπους στη Μεσόγειο για δύο εμβληματικά, απειλούμενα είδη: τη θαλάσσια χελώνα Caretta caretta και τη μεσογειακή φώκια Monachus monachus. Και τα δύο είδη παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της ισορροπίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Caretta caretta (Θαλάσσια Χελώνα)
- Ρόλος στο Οικοσύστημα: Θεωρείται “είδος-κλειδί” (keystone species) με ιστορία εκατομμυρίων ετών. Τρέφεται με ασπόνδυλα (όπως μέδουσες), βοηθώντας στον έλεγχο των πληθυσμών τους, ενώ τα σπασμένα κελύφη από τις τροφές τους αποτελούν πηγή ασβεστίου για άλλους οργανισμούς.
- Σημασία στην Ελλάδα: Η Ελλάδα φιλοξενεί περίπου το 60% των φωλιών στη Μεσόγειο, με κύριους βιότοπους αναπαραγωγής τη Ζάκυνθο (Κόλπος Λαγανά), την Κυπαρισσία, τη Λακωνία και την Κρήτη.
- Κίνδυνοι: Απειλείται από την υποβάθμιση των παραλιών ωοτοκίας (τουρισμός, δόμηση), τα πλαστικά απορρίμματα, την εμπλοκή σε αλιευτικά εργαλεία και τη θέρμανση των ακτών.
Monachus monachus (Μεσογειακή Φώκια)
- Ρόλος στο Οικοσύστημα: Ως κορυφαίος θηρευτής, η μεσογειακή φώκια διατηρεί την υγεία των θαλάσσιων τροφικών πλεγμάτων. Τρέφεται κυρίως με ψάρια, κεφαλόποδα (χταπόδια, σουπιές) και καρκινοειδή.
- Σημασία στην Ελλάδα: Ο ελληνικός πληθυσμός είναι ο σημαντικότερος στη Μεσόγειο, με περιοχές όπως η Αλόννησος (Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου-Βορείων Σποράδων), η Γυάρος και οι Ιόνιες Νήσοι να αποτελούν κρίσιμα καταφύγια.
- Κίνδυνοι: Λόγω της ανθρώπινης όχλησης, έχει αναγκαστεί να καταφεύγει σε θαλάσσιες σπηλιές για αναπαραγωγή. Απειλείται από την παράνομη αλιεία, την εμπλοκή σε δίχτυα και τη ρύπανση.
Προστασία και Θαλάσσιο Περιβάλλον
Και τα δύο είδη προστατεύονται από την εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία (Δίκτυο Natura 2000, Οδηγία 92/43/ΕΟΚ).
- Σημαντικές Περιοχές: Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου, το Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου, και περιοχές της Κυπαρισσίας είναι ζωτικής σημασίας.
- Δράσεις: Επιστημονικές οργανώσεις όπως η ARCHELON (για τη χελώνα) και η MOm (για τη φώκια) διεξάγουν προγράμματα προστασίας, καταγραφής και διάσωσης, σε συνεργασία με τοπικές κοινωνίες.
Η διατήρησή τους είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την καθαρότητα των ελληνικών θαλασσών και την ισορροπία των παράκτιων οικοσυστημάτων.
